sinan

Kompanzasyon Nedir? Neden Gereklidir?

Alternatif akım ile çalışan ve yapısı sargılardan oluşan motor, trafo vb. yükler şebekeye bağlandıklarında, gerilim ve akım arasında faz farkına neden olan mıknatıslanma akımı çeker. Bu tip yüklere “İndüktif Yük” denir. İndüktif yükler, “yararlı güç” diye adlandırdığımız “Aktif Güç” dışında enerji kaybına neden olurlar. “İndüktif Reaktif Güç” denilen bu yararsız güç ülke ekonomisine zarar vererek, enerji dağıtım hatlarının, trafolarının ve panolarının gereksiz yere yüklenmesine neden olur. Faz farkını en aza indirmek için, ters yönde faz farkı oluşturan “Kondansatör”lerin kullanılması en ekonomik yöntemdir.
Bunu sağlamak için, kurulu gücü belirli bir değerin üstünde olan işletmelerde, cosφ ölçümü yaparak, otomatik kompanzasyon sağlayan cihazlar, yani “Kompanzasyon Panoları” kullanılır. Bu faz farkı, otomatik çalışan cihazlarla, yasaların belirlediği reaktif/aktif oranlarda tutulmaya çalışılır. Bu işleme “Reaktif Güç Kompanzasyonu” veya “Güç Faktörü Düzenleme” denir. Şebekeden çekilen aktif güç, akım ve gerilim arasındaki faz farkı sonucu ortaya çıkan “Kosinüs Φ” değeri ile orantılıdır. Bu değerin 1.00'e yakın olması istenir.
Kompanzasyonun zorunlu olduğu işletmelerde, elektronik veya mekanik elektrik sayaçları vasıtasıyla; Aktif güç, İndüktif ve Kapasitif Reaktif güç harcamaları ölçülür. Yasal olarak belirlenmiş reaktif güç tarifelerine göre, reaktif ve aktif harcama oranları hesaplanır. Eğer kompanzasyon yetersiz yapılırsa indüktif reaktif bedeli, aşırı yapılırsa kapasitif reaktif bedeli adı altında, aktif harcamaya ilaveten ücret ödemesi yapmak, yani ceza bedeli ödemek gerekir. Bu nedenlerle, işletme giderlerini azaltmak, ülke ekonomisine katkıda bulunmak ve yasal zorunluluğu sağlamak için kompanzasyon yapılması gerekmektedir.


Başlıca Kompanzasyon sorunları

Günümüz koşullarında artan enerji ihtiyacı, kullanıcıların elektrik enerjisini daha tasarruflu kullanması zorunluluğunu getirmiştir. Bunun en kolay ve önemli yolu reaktif güç kompanzasyonudur. Kompanzasyonun daha iyi yapılabilmesi amacıyla, reaktif ceza bedellerinin artmasına neden olan reaktif/aktif oranları azaltılmakta; hatta dengesiz tüketime neden olan monofaze yüklerin bile kompanze edilmesi için, elektronik sayaçlar reaktif güç ölçümlerini her faz için ayrı yapmaktadır. Bu sebeple işletmeler gün geçtikçe daha ağır reaktif ceza bedeli ödemek zorunda kalmaktadır.

Bu sorunun kaynaklarını bilirsek çözüm bulmak daha kolay olacaktır. Şöyle ki;

1.Klasik kompanzasyon sistemlerinde tek fazdan ölçüm yapan kontrol cihazları ve trifaze kondansatör grupları kullanmak alışkanlık haline gelmiş, bunun sonucunda dengesiz yüklerin kompanzasyonu sağlanamamıştır,

2.Sistemde sık ve kısa süre devrede kalan yükler (kaynak makineleri, asansör, akaryakıt pompası, motor demeraj akımları vb.), klasik panolarda kullanılan kontaktörlerin yavaşlığı ve kondansatör deşarj sürelerinin uzunluğu yüzünden yeteri kadar kompanze edilememekte ve reaktif/aktif oranları hem indüktif hem de kapasitif yönden artmaktadır. Bunu önlemek için kompanzasyonun daha hızlı çalışması gerekir. Bu tip uygulamalarda daha çabuk kompanzasyon sağlanması için, teknik özelliklerin elverdiği zamanın daha da altına düşülen zamanlar bile, elektrik dağıtım şirketleri tarafından işletmeye uygulanan reaktif bedelleri (maddi ceza) önleyememekte, süre azaldıkça kontaktör ve kondansatörlerin ömrü kısaltmakla kalmayıp, bunların patlamalarına neden olarak yangın riski yaratmakta, kompanzasyon panosu bakım giderlerini önemli ölçüde artırmakta ve kompanzasyon kalitesini düşürmektedir.

3.Devreden yeni çıkmış, dolayısıyla deşarj olmamış güç kondansatörü ile şebeke gerilimi arasında saniyede 50 kere 1200V'a ulaşan gerilim farkı oluşur ve kontrolsüz biçimde kontaktörün iletimiyle, bu iki gerilim çakışır. Güç kondansatörü tamamen boş olsa dahi, bu gerilim farklılığı 600V civarına çıkmaktadır. Bu şekilde yapılan reaktif güç kompanzasyonunda; kondansatörler aşırı akım çekmekte ve şebeke hat direncindeki gerilim düşümü sonucu büyük gerilim dalgalanmaları oluşmaktadır. Sonuçta kontaktör, kondansatör ve akım taşıyan diğer devre elemanlarının ömrü kısalır, şebekede istenmeyen harmonikler üreyerek hassas elektronik cihazların arızalanmasına neden olabilir veya gerilim-akım koruma ünitelerinin kontak açmasına neden olarak gereksiz yere sistemi durdurabilir.

4.Hem ani yük değişimlerinin çok çabuk kompanze edilememesi sonucu oluşan, hem de kondansatörlerin devreye girdiği an oluşan voltaj dalgalanmalarından dolayı, özellikle aydınlatma cihazlarında gözü rahatsız edici “Flicker” denilen kırpışmalar oluşur. Bu, aynı zamanda hassas cihazların çalışmasını da etkileyebilir. Fakat, kısa sürede ve darbesiz sağlanan kompanzasyon, düzenli gerilim ihtiyacını da karşılar.

5.Doğrusal akım çekmeyen hız kontrol ünitesi, redresör, ups, kaynak makinesi, cnc tezgahı vb. yükler, sistemde harmonikler oluşturmakta, bunun sonucunda, kontaktör ve kondansatör üzerinden büyük akımlar akmasına neden olacak kondansatör-yük rezonansı oluşabilmektedir. Böylece, harmonik filtresiz üretilen panolar nedeniyle, işletmelerde daha büyük masraflara yol açacak arıza ve tahribatlar oluşabilmektedir.

6.Klasik cihazlar ve bazı pano malzemeleri, değişen reaktif oranlarına ayak uyduramadığı zaman, yeni modellerle değişmesi gerekebilmekte ve işletmeye ek maliyet getirmektedir.

aytacayva

paylaşım için teşekkürler

__________________
Kalitesiz olmayın Kalite SİZ olun.

Lütfen teşekkürü çok görmeyelim. Bir katkıda siz yapın.